Kontekst prawny — kto musi zapewnić dostępność i od kiedy
Od 28 czerwca 2025 r. obowiązują dwa akty prawne regulujące dostępność cyfrową w kontekście e-commerce:
Dyrektywa (UE) 2019/882 — European Accessibility Act
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług. Art. 2 ust. 2 lit. f wprost włącza usługi handlu elektronicznego w zakres stosowania. Art. 4 określa wymogi dostępności, odsyłając do Załącznika I ze szczegółowymi wymaganiami technicznymi.
Ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r.
Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze — polska transpozycja EAA. Art. 73 przewiduje kary pieniężne do 10-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jednak nie więcej niż 10% obrotu z poprzedniego roku obrotowego. Nadzór sprawuje Prezes Zarządu PFRON.
Czym jest widget dostępności — a czym nie jest
Widget dostępności to panel preferencji wizualnych osadzany na stronie sklepu. Pozwala użytkownikom dostosować prezentację treści do swoich potrzeb — powiększyć tekst, zwiększyć kontrast, zmienić odstępy między literami.
Widget nie jest narzędziem zapewniającym zgodność z WCAG. Nie potrafi naprawić struktury HTML, obsługi klawiatury, etykiet formularzy ani opisów alternatywnych obrazów. Te problemy wymagają zmian w kodzie źródłowym sklepu.
- Powiększyć/zmniejszyć czcionkę (WCAG SC 1.4.4)
- Zwiększyć odstępy między literami (SC 1.4.12)
- Zwiększyć wysokość linii (SC 1.4.12)
- Włączyć tryb wysokiego kontrastu (SC 1.4.3, 1.4.11)
- Zatrzymać animacje i przejścia CSS (SC 2.2.2, 2.3.1)
- Ukryć obrazy i tła graficzne
- Powiększyć kursor do 32x32 pikseli
- Dodać linię czytania śledzącą kursor
- Podświetlić wszystkie linki na stronie
- Podświetlić nagłówki (h1–h6)
- Wyciszyć dźwięki (audio, wideo)
- Naprawić semantyki HTML — nagłówki, landmarki, listy (SC 1.3.1)
- Dodać obsługi klawiatury do niestandardowych komponentów (SC 2.1.1)
- Wygenerować wiarygodnych opisów alt do zdjęć produktów (SC 1.1.1)Ale agenci Witly tak — na zlecenie, nie automatycznie. Wystarczy poprosić agenta o uzupełnienie opisów alt, a Witly analizuje zdjęcia w kontekście danych produktu i zapisuje opisy bezpośrednio przez API sklepu, po stronie backendu.„Uzupełnij opisy alt dla wszystkich zdjęć produktów w moim sklepie. Opisz co widać na zdjęciu w kontekście produktu — nazwa, kolor, materiał, zastosowanie. Opisy mają być przydatne dla osób niewidomych korzystających z czytnika ekranu."
- Naprawić kolejności fokusa i nawigacji tabulatorem (SC 2.4.3)
- Powiązać etykiet z polami formularzy (SC 3.3.2)
- Dodać atrybutów ARIA do dynamicznych komponentów (SC 4.1.2)
Dlaczego nie budujemy „overlay compliance tool"
Na rynku istnieją narzędzia typu „accessibility overlay", które obiecują pełną zgodność z WCAG po wklejeniu jednej linijki kodu JavaScript. Stanowiska organizacji eksperckich i orzecznictwo jednoznacznie wskazują, że takie podejście nie działa.
DG COMM w oficjalnym przewodniku Europa Web Guide stwierdza, że żadne narzędzie automatyczne nie pokrywa wszystkich kryteriów WCAG 2.1 A i AA. Overlaye mogą obniżyć dostępność strony dla części użytkowników. DG COMM nie rekomenduje żadnych narzędzi typu overlay ani widget.
Wspólne oświadczenie Europejskiego Forum Osób Niepełnosprawnych i IAAP: overlaye nie czynią strony zgodną z europejskim prawem dostępności, kolidują z technologiami asystującymi i mogą przetwarzać wrażliwe dane osobowe w rozumieniu RODO.
Audiencia Nacional utrzymał karę 90 000 EUR i 6-miesięczny zakaz środków publicznych. CENTAC: 4 z 38 wymagań spełnionych. Linia karana już w 2015 — brak poprawy po 8 latach.
Federalna Komisja Handlu USA ukarała dostawcę overlay za fałszywe twierdzenia o zgodności z WCAG. Wewnętrzne testy dostawcy wykrywały błędy na niemal wszystkich testowanych stronach. Decyzja jednogłośna (5-0).
Co budujemy i na jakiej podstawie naukowej
Nasz widget zawiera wyłącznie funkcje, dla których istnieją recenzowane badania naukowe potwierdzające korzyść dla użytkowników. Poniżej każda funkcja z jej uzasadnieniem:
Rozmiar czcionki
Bezpośredni wymóg WCAG SC 1.4.4 (AA) — powiększenie do 200% bez utraty funkcjonalności. Pomaga osobom słabowidzącym i starszym użytkownikom.
Odstępy między literami i wysokość linii
Zorzi et al. (2012, PNAS) wykazali, że zwiększenie odstępów o 2,5 pt poprawia prędkość i dokładność czytania u osób z dysleksją. Rello i Baeza-Yates (2013) potwierdzili efekt w kolejnych badaniach. WCAG SC 1.4.12 (AA).
Zatrzymanie animacji
WCAG SC 2.3.1 (A) i SC 2.2.2 — animacje mogą wywołać napady padaczkowe lub zawroty głowy u osób z padaczką fotosensytywną i zaburzeniami przedsionkowymi.
Wysoki kontrast, ukryj obrazy, duży kursor, linia czytania, podświetlanie linków/nagłówków, wyciszenie dźwięków
Sześć dodatkowych funkcji adresujących potrzeby osób z obniżoną ostrością wzroku (kontrast, kursor, podświetlanie), zaburzeniami poznawczymi i ADHD (ukryj obrazy, linia czytania) oraz nadwrażliwością na dźwięki (wyciszenie). Każda oparta na odpowiednich kryteriach WCAG (SC 1.4.3, 1.4.11) lub badaniach nad potrzebami użytkowników z niepełnosprawnościami.
Jak działa widget — szczegóły techniczne
Widget jest osadzany na stronie sklepu jako jeden skrypt JavaScript. Nie wymaga żadnych zmian w kodzie sklepu — działa jako nakładka z panelem preferencji dostępnym z poziomu przycisku w rogu ekranu.
Panel użytkownika
Przycisk w lewym dolnym rogu ekranu otwiera panel z 11 kontrolkami. Panel jest w pełni obsługiwalny klawiaturą (Tab, Escape) i posiada odpowiednie atrybuty ARIA (role="dialog", role="switch"). Na urządzeniach mobilnych panel zajmuje pełną szerokość ekranu.
Persystencja preferencji
Wszystkie ustawienia użytkownika zapisują się w localStorage przeglądarki. Po ponownym otwarciu strony — nawet innej podstrony sklepu — preferencje są odtwarzane automatycznie. Przycisk „Resetuj wszystko" przywraca wszystkie ustawienia do wartości domyślnych.
Izolacja CSS
Wszystkie nadpisania CSS dotyczą wyłącznie treści sklepu — nigdy samego panelu widgetu. Widget używa selektora :not() do wykluczenia swoich elementów, dzięki czemu panel pozostaje czytelny niezależnie od wybranych preferencji (np. przy włączonym wysokim kontraście).
Konfiguracja z panelu administracyjnego
Administrator sklepu może włączyć widget, wybrać stronę wyświetlania (lewo/prawo), ustawić kolor przycisku i podać URL deklaracji dostępności. Widget obsługuje tryb podglądu (widoczny tylko dla administratora) oraz tryb publiczny.
Czego świadomie nie budujemy
Poniższe funkcje występują w popularnych widgetach dostępności, ale nie mają oparcia w badaniach naukowych lub są aktywnie szkodliwe:
„Profile niepełnosprawności" (tryb ADHD, tryb Blind, tryb Dysleksja)
Konstrukty marketingowe bez podstawy w WCAG. Każda osoba z niepełnosprawnością ma indywidualne potrzeby — nie istnieje jeden „tryb" pasujący do wszystkich.
Wbudowany czytnik ekranu
Osoby niewidome korzystają z profesjonalnych czytników (JAWS, NVDA, VoiceOver) skonfigurowanych pod swoje potrzeby. Wbudowany czytnik koliduje z technologią asystującą użytkownika. Badanie NNGroup: żaden użytkownik czytnika ekranu nie otworzył spontanicznie menu overlay.
Czcionki „dla dyslektyków" (OpenDyslexic, Dyslexie)
Kuster et al. (2018) zbadali 317 dzieci — brak poprawy z Dyslexie vs Arial. Wery i Diliberto (2017) — identyczny wynik dla OpenDyslexic. Na czytelność wpływają odstępy między literami, nie kształt liter.
Automatyczne opisy alt generowane przez AI
W sprawie FTC nr 2223156 udokumentowano, że AI overlay generowało opisy typu „Brown bread on white ceramic plate" dla zdjęcia polędwicy wołowej. Opisy alt muszą być kontekstowe — nazwa produktu, wariant, cechy widoczne na zdjęciu.
Plakietka „Zgodny z WCAG"
Plakietka nie ma mocy prawnej. Narzędzia automatyczne wykrywają jedynie ok. 13% kryteriów WCAG 2.2 AA (Accessible.org). Ok. 70% kryteriów wymaga oceny człowieka.
Dla kogo jest widget preferencji wizualnych
Osoby korzystające z czytników ekranu czy lupy systemowej nie potrzebują widgetu — mają skonfigurowane narzędzia. Widget pomaga innej grupie: osobom starszym, z lekką wadą wzroku, dysleksją i ograniczeniami tymczasowymi (migrena, zmęczenie oczu).
Widget to narzędzie wygody — nie certyfikat zgodności
Widget adresuje 7 z 78 kryteriów WCAG 2.1 — prezentację wizualną i kontrolę animacji. Pozostałe 71 wymaga zmian w kodzie źródłowym: struktura HTML, obsługa klawiatury, fokus, opisy alt, etykiety formularzy. Żaden widget JavaScript tego nie naprawi.
Źródła
- Dyrektywa (UE) 2019/882 — EUR-Lex, Dz.U. UE L 151, 7.6.2019
eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj/eng - Ustawa z 26.04.2024 o dostępności produktów i usług — Dz.U. 2024 poz. 731
isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000731 - EN 301 549 V3.2.1 — ETSI, CEN, CENELEC (marzec 2021)
etsi.org/deliver/etsi_en/301500_301599/301549/03.02.01_60/en_301549v030201p.pdf - WCAG 2.1 — W3C Recommendation, 5 czerwca 2018
w3.org/TR/WCAG21/ - DG COMM, Komisja Europejska — Accessibility Overlays, Europa Web Guide
fondazionelia.org/en/research-and-development/accessibility-overlays-are-not-the-solution-says-the-european-commission/ - Vueling Airlines fined for failing to make their website accessible — AccessibleEU Centre (2024)
accessible-eu-centre.ec.europa.eu/content-corner/news/vueling-airlines-fined-failing-make-their-website-accessible-2024-04-26_en - EAA Fines and Penalties 2025 for Each EU Country
webyes.com/blogs/eaa-fines/ - FTC, sprawa nr 2223156 — overlay accessibility (styczeń–kwiecień 2025)
ftc.gov/legal-library/browse/cases-proceedings/2223156-accessibe-inc - EDF + IAAP: Joint Statement on Accessibility Overlays (maj 2023)
edf-feph.org/publications/joint-statement-on-accessibility-overlays/ - WebAIM Practitioners Survey #3 (styczeń 2021, n=758)
webaim.org/projects/practitionersurvey3/ - Zorzi et al. (2012) PNAS 109(28), s. 11455–11459
pnas.org/doi/10.1073/pnas.1205566109 - Rello & Baeza-Yates (2013) ACM ASSETS '13 oraz W4A '13
dl.acm.org/doi/10.1145/2513383.2513447 - Kuster et al. (2018) Annals of Dyslexia 68, s. 25–42
doi.org/10.1007/s11881-017-0154-6 - Wery & Diliberto (2017) Annals of Dyslexia 67, s. 114–127
doi.org/10.1007/s11881-016-0127-1 - UsableNet: 2024 Year-End Digital Accessibility Lawsuit Report
blog.usablenet.com/2024-digital-accessibility-lawsuit-report-relased-insights-for-2025 - Accessible.org: Accessibility Scans Reliably Flag 13% of WCAG Criteria
accessible.org/automated-scans-wcag/ - NNGroup: Accessibility Widgets Are Not Enough for Screen-Reader Users
nngroup.com/videos/accessibility-widget/